Najverovatnije kao zadužbina kralja Dragutina Nemanjiċa (vladao 1276-1282), manastir je izrastao iz dubina srednjeg veka, u tokovima dramaticnih vremenskih mena, kada je srpska srednjovekovna država na Balkanu bila u ekspanziji, doživljavala politički, ekonomski i duhovni uzlet na osnovama pravoslavlja i vizantijskog kulturnog nasledja. Bogomolja u Rači bila je udaljena od glavnih komunikacija i središta srpske države, živela na njenoj "ivici", pored granice prema Bosni, na stalnom oprezu i iščekivanju, prostoru gde su se sučeljavali uticaji Istoka i Zapada, bogumilske jeresi i pravoslavlja, a zatim počeo prodor islama i oseċali uticaji katoličanstva.
    Da bi imao oslonac, podršku i duhovno uporište crkve u ostvarivanju političkih ambicija, kralj Dragutin Nemanjiċ je poklanjao posebnu pažnju izgradnji crkava i manastira u pograničnim krajevima zapadne Srbije. Pouzdano se zna, na ovom širokom prostoru pored Drine, za vreme njegove vladavine izrasle su dve bogomolje: monumentalna crkva Svetog Ahilija u Arilju, u prepoznatljivom stilu raške škole (obnovljena), i manastir Tronoša, zadužbina vladareve žene Katarine. Na osnovu kasnijih izvora, zapisa i letopisa, zaključuje se da je tada (izmedju 1273-1275) izgradjen i hram Hristovog Vaznesenja u Rači. Na taj način ojačao je uticaj kralja Dragutina, osnaženo pravoslavlje u perifernim delovima države.
    U osvitu 17. veka osnovana je pri manastiru Hristovog Vaznesenja u Rači prepisivačka radionica. Radila je u njegovoj kaludjerskoj isposnici (skitu) Svetog Djordja u Banji. Sa sigurnošcu se može tvrditi da je ovaj skriptorij poceo da radi prvih godina 17. veka i trajao do Velike seobe 1690. godine. Do sada poznata traganja i istraživanja otkrila su u tami zaboravljenog pamċenja oko četrdeset zapisa i petnaest prepisanih bogoslužbenih knjiga u manastiru Hristovog Vaznesenja u Rači i njegovom skitu Svetog Djordja u Banji.
   Manastir je tri puta spaljivan, rušen i pljačkan: posle 1459, 1688. (1690) i 1813. godine, ali je u suočavanju sa tragičnom sudbinom i dušmanima koji su hteli da zatru tragove njegovog postojanja, istrajavao i jačao nacionalno biċe. Najzad, u oslobodjenoj Srbiji kneza Miloša, u osvitu 19. veka, hram u Rači je ponovo zablistao nekadašnjim sjajem (1826), kada su na monumentalnom crkvenom zdanju završeni gradjevinski radovi.
Hadži Melentije Stefanoviċ, arhimandrit manastira Rače, koji se posle pada Karadjordjeve Srbije 1813. godine nalazio u manastirima Fruške Gore, pažljivo je pratio pripreme knezova Sokolske nahije za obnovu hrama u Rači, odobravao njihove predloge, namere, planove, graditeljske poduhvate i inicijative. Održavao je vezu sa račanskim kaludjerskim bratstvom, koje se privremeno nalazilo u raznim crkvama, najviše u Dubu, u crkvi brvnari.
Malo je poznato da se Miroslavljevo jevandjelje čuvalo za vreme II svetskog rata u manastiru.Doneto je 1941.god a početkom 1944.god vraċeno u trezor Narodne banke. Nakon rata Miroslavljevo jevandjelje je preneto iz Narodne banke u trezor Narodnog muzeja u Beogradu, gde se i danas nalazi.
Crkveno zdanje u Rači relativno je velikih dimenzija. Dužina podužnog broda, zajedno sa apsidom i debljinom zidova, iznosi oko 23 metra, a širina oko 8,5 metara. Transept ima dužinu oko 15,5 metara, a širinu oko 9 metara. Visina grebena krova podužnog broda je 12,5 metara, a krova kubeta do podnožja krsta oko 20 metara.

tekst Dr.Stevan Ignjiċ                                                                                        detaljnije >>>>


Manastir Rača
Na udaljenosti od svega 6 km asfaltnim putem od Bajine Bašte, podno samih severnih padina Tare u dolini Rače, leži manastir svetog Hristovog Vaznesenja.
¬povratak